Yeme bozuklukları, bireyin yeme alışkanlıklarında ciddi bozulmalara yol açan, fiziksel ve psikolojik sağlığı olumsuz etkileyen ruhsal rahatsızlıklardır. Genellikle beden algısı, özgüven ve kontrol duygusu ile yakından ilişkilidir.
Kilo alma korkusuyla kişinin kendini aç bırakması ve aşırı zayıflığına rağmen kilo vermeye çalışmasıdır.
Belirtileri:
Yemekten kaçınma
Aşırı zayıflık
Kilo alma korkusu
Bozulmuş beden algısı
Aşırı yemek yeme (tıkanırcasına yeme) ve ardından yediklerini çıkarma (kusma, laksatif kullanımı vb.) döngüsüdür.
Belirtileri:
Kontrolsüz yeme atakları
Kusma ya da aşırı egzersiz yapma
Gizli yemek yeme
Suçluluk ve utanma hissi
Kısa sürede aşırı miktarda yemek tüketme ve sonrasında aşırı suçluluk hissetme durumudur.
Belirtileri:
Kontrolsüz yeme atakları
Duygusal yeme alışkanlıkları
Yedikten sonra pişmanlık
Hızlı kilo artışı
Psikolojik etkenler: Özgüven eksikliği, depresyon, anksiyete
Toplumsal baskılar: Zayıflığın ideal güzellik olarak sunulması
Aile yapısı ve çocukluk travmaları
Genetik yatkınlık
Kontrol duygusunu sağlama arzusu
Tanı koymak için bir psikiyatrist veya klinik psikolog tarafından detaylı değerlendirme yapılır. Gerekli durumlarda tıbbi testler, vücut kitle indeksi (BMI) hesaplamaları ve psikolojik testler uygulanabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): En sık kullanılan yöntemdir. Düşünce kalıplarını ve davranışları değiştirmeyi amaçlar.
Aile terapisi: Özellikle ergenlerde etkilidir.
Duygu düzenleme çalışmaları
Dengeli ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yeniden kazanılmasına yardımcı olur.
Depresyon, anksiyete gibi eşlik eden durumlar için antidepresanlar kullanılabilir.
Yeme bozuklukları tedavi edilebilir rahatsızlıklardır. Erken müdahale, profesyonel destek ve sabır, iyileşme sürecinde kilit rol oynar. Ayrıca, kişinin sosyal çevresinden aldığı destek de büyük önem taşır.
Yeme bozuklukları sadece kadınlarda mı görülür?
➡ Hayır. Erkeklerde de görülür, ancak kadınlarda daha yaygındır.
Tedavi olmadan geçer mi?
➡ Çoğu zaman hayır. Tedavi edilmediğinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Yeme bozukluğu olan birine nasıl yardımcı olunur?
➡ Yargılamadan dinlemek, desteklemek ve profesyonel yardım almasına teşvik etmek önemlidir.
Yeme Bozuklukları
Yeme bozukluğu ciddi bir durumdur. Kişilerde anoreksiya nervoza, bulmia nervoza, tıkanırcasına yeme bozukluğu, kısatlayıcı gıda alım bozukluğu, pika ve ruminasyon bozukluğu perspektivinden incelemeliyiz.
Yeme bozuklukları, ergenlik ve genç yetişkinlikte gelişir. Bulmia nervoza ve anoreksiya nervoza kadınlarda daha çok yaygındır, erkeklerde de görülebilir.
Yeme bozukluklarının görülmesine başka psikiyatrik durumlarda katkı sağlayabilir. Örn, alkol ve madde kullanımı, okb, anksiyete bozuklukları, duygudurum bozuklukları eşlik edebilir.
Yeme bozukluğu teşhis alan bireyin psikolojik, davranışsal, beslenme ve bozukluğa bağlı oluşan fiziksel semptomlara karşı harekete geçmesi önemlidir.
Tedaviye karşı direnç, kararsızlık, problemin reddedilmesi olası beklenilen durumlardır.
Anoreksiya Nervoza;
Anoreksiya nervoza teşhisi alan kişiler kendilerini aç bırakarak ciddi kilo kaybederler. Anoreksi, madde (opioid) kullanım bozuklukğu dışında en yüksek mortaliteye sahiptir.
Kişi, kilo almaktan, şişmanlamaktan ciddi derecede endişe duyar. Bazen bazı bireyler, kilo almak istediğini söyleyebilir fakat davranışlar net veya tutarlı olmayabilir. Bu kişiler genellikle çok düşük kalorili besinlerle beslenirler, aşırı egzersiz yapabilirler.
Anoreksiya nervozanın iki türü vardır. Kişi diyet yaparak, uzun saatler aç kalarak, aşırı egzersiz yaparak kilo verdikleri tür. ( Restricting type )
Kişi tıkanırcasına yeme davranışını gerçekleştirdikten sonra arınma yapar. ( Binge-eating type )
Anoreksiya nervoza çok çeşitli fiziksel sorunlara neden olur.
Adet dönemlerinde gecikme ve sona erme süreci, sağlıksız cilt, tırnak, saçlar, kas güçsüzlüğü, baş dönmesi, reflü, şiddetli kabızlık, şişkinlik depresyon, kaygı, yorgunluk, dikkat dağınıklığı vb durumlara sebep olur.
Yeme bozuklukları tedavisi;
Tedavide hedef, kişinin normal ve sağlıklı yeme davranışı gerçekleştirmesi ve sağlıklı bir kiloya ulaşmasıdır. Bilişsel davranışçı terapi anoreksiya nervoza tedavisinde çok olumlu etki gösterir. Ek olarak kişinin eş tanısı veya anoreksiya nervoza durumu kronik bir hale geldiyse mutlaka psikiyatri hekimine başvurulmalı.
Bulmia Nervoza;
Bulmia nervoza teşhisi alan kişiler, düşük kalorili yiyeceklere yönelirler. Yasak ve çok yüksek kalorili yiyecekleri tıkanırcasına yerler ve sonrasında çok büyük pişmanlık duyarlar. Tıkanırcasına yeme davranışı genellikle gizli bir ritüel şeklindedir. Kişi o an stresiyle, mutsuzsa, bir problem yaşıyorsa farkında olmadan bu davranışın içine çekilebilirler.
Bulmia Nervoza olan kişiler olumsuz beden algısı içindedirler. Ataklar en az haftada bir gerçekleşmelidir.
Kişinin kilosu normal, zayıf, fazla kilolu veya obez olabilir. Ayırt edici özellik olarak anormal derecede zayıflarsa kişi durum anoreksiya nervozaya dönüşebilir.
Genellikle kişiler bulmia nervoza olduğunu gizleyebilirler çünkü utanç verici bir durum olduğunu düşünürler. Yemeklerden sonra sık sık tuvalete gitme durumu olur. Biten veya ne olduğu belli olmayan yiyeceklerin hemen tükenmesi, mide hastalıkları, baş dönmesi vb. şeyler görülür.
Bulmia nervoza bilişsel davranıcı terapi çok etkilidir.
Tıkanırcasına yeme bozukluğu;
Kişiler çok miktarda ve hızlı bir şekilde kontrolsüzce yiyecek tüketirler sonrasında büyük bir pişmanlık yaşanma ihtimali oldukça yüksektir. Kişilerde, hipertansiyon, obezite, diyabet,kardiyovasküler hastalıklar vb ciddi sağlık problemlerine sebep olabilir.
Kişilerin psikoterapi alması çok önemlidir. Kontrolsüzce gerçekleşen yeme ataklarının önüne geçebilmek için bilişsel davranışçı terapi önerilir.