Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), bireyin yaşadığı ya da tanık olduğu aşırı korkutucu, tehdit edici veya tehlikeli bir olayın ardından gelişen ciddi bir psikolojik rahatsızlıktır. Deprem, kaza, savaş, saldırı, taciz gibi olaylar sonrasında ortaya çıkabilir.
TSSB belirtileri genellikle olaydan 1 ay içinde başlar ve hayat kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. En yaygın semptomlar:
Travmatik olayı tekrar tekrar zihinde yaşama
Kabuslar ve flashback’ler
Olayla ilgili yerlerden, kişilerden kaçınma
Kendini suçlama
Sürekli gerginlik, öfke, sinirlilik
İlgi kaybı ve duygusal donukluk
Umutsuzluk, suçluluk hissi
Uyku bozuklukları
Kalp çarpıntısı, terleme
Aşırı irkilme tepkisi
Odaklanma sorunları
TSSB'ye yol açabilecek başlıca nedenler:
Cinsel ya da fiziksel saldırıya uğrama
Trafik kazası, yangın, doğal afet (deprem, sel, vs.) yaşama
Savaş, terör gibi şiddet ortamlarına maruz kalma
Ani ölüm ya da kayıp yaşama
Risk faktörleri arasında geçmiş travmalar, genetik yatkınlık, sosyal destek eksikliği ve çocuklukta yaşanan zorlayıcı deneyimler yer alır.
TSSB tanısı, bir psikiyatrist tarafından yapılan klinik değerlendirme ile konur. Genellikle DSM-5 kriterleri temel alınır. Belirtiler en az 1 ay süredir devam ediyorsa ve kişinin günlük yaşamını etkiliyorsa tanı konabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme)
Travma odaklı terapi teknikleri
Antidepresanlar (özellikle SSRI grubu)
Anksiyolitikler (kısa süreli kullanım)
Meditasyon, yoga ve nefes egzersizleri
Sanat terapisi
Destek gruplarına katılım
Evet. Travmalar kalıcı olsa da doğru destek ve tedavi ile TSSB yönetilebilir. Erken müdahale, bireyin psikolojik dayanıklılığını artırır ve yaşam kalitesini geri kazandırır.
TSSB kendiliğinden geçer mi?
➡ Hafif vakalarda zamanla azalabilir, ancak genellikle profesyonel yardım gerekir.
TSSB sadece askerlerde mi görülür?
➡ Hayır. Her yaştan bireyde görülebilir. Özellikle çocuklar da risk altındadır.
TSSB testleri nelerdir?
➡ Klinik görüşmelerde kullanılan anket ve ölçekler mevcuttur. Ancak tanı yalnızca uzman tarafından konulmalıdır.
TSSB tedavisinde EMDR nedir?
➡ Travmatik anıların yeniden işlenmesini sağlayan özel bir terapi tekniğidir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu
POST TRAVMATİK STRES BOZUKLUĞU
Kişinin, travmatik bir olay veya olaylar yaşaması, tanık olması gibi durumlarda ortaya çıkan psikolojik ve psikiyatrik bir bozukluktur.
Kişi travmatik olayı, tehdit edici, duygusal olarak zarar verici algılayabilir. Ciddi ve ölümcül kazalar, doğal afetler, terör eylemleri, savaş, tecavüz, eş şiddeti, zorbalık, cinsel saldırı gibi durumlar travmaya sebep olmasına örnek verebiliriz.
TSSB/PTSD yaşayan kişiler, travma durumu sona erdikten sonra bile uzun bir süre bu durumla ilgili tetiklenebilir, kabuslar yaşayabilir. Korku, sıkıntı, endişe, öfke, huzursuzluk hissedebilirler. Kişi çoğu zaman diğer insanlardan uzaklaşmış ve yabancılaşmış hissedebilir.
TSSB/PTSD belirtilerinden bahsedecek olursak, müdehaleci düşünceler, kabuslar, kişi travmatik olayla ilgili tetiklendiğinde tekrardan olayı yaşıyormuş gibi hisseder.
Travmatik durumu hatırlamaktan kaçınmak ister, o olay sırasında etrafındaki insanlardan, nesnelerden, yerlerden kaçınabilirler. Travmatik olayla ilgili konuşmaktan kaçınabilirler. Kişide diğerlerine karşı güven kaybı, çarpık düşünceler olabilir. Kişi konsantrasyon problemi, düzensiz uyku problemi yaşayabilir. Şüpheli davranışlar sergileyebilir.
Tedavisi;
Öncelikle önemli olan ayrım şu’dur. Travma yaşayan her kişiye TSSB/PTSD teşhisi koyulmaz. Veya TSSB/PTSD teşhisi olan her kişi psikiyatrik tedavi görmeli diyemeyiz. Kişiden kişiye farklılık gösteren travmatik durumlarda psikoterapi önemlidir. Bazen semptomlar psikoterapi ile kaybolur bazen psikiyatrik tedavi ile desteklenir. TSSB tedavi edilebilir bir durumdur. Sizin veya çevrenizdekilerin TSSB/PTSD yaşadığını düşünüyorsanız lütfen bir uzmana başvurunuz.