Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), bireyin zihnine istemsizce giren, rahatsız edici düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşünceleri bastırmak için yaptığı tekrarlayıcı davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize edilen bir anksiyete bozukluğudur.
Sürekli mikroplardan ya da hastalıklardan korkmak
Simetri, düzen ya da sayılarla aşırı meşgul olmak
Kötü bir şey yapmaktan korkmak (birine zarar vermek, küfretmek vb.)
Dini ya da cinsel içerikli rahatsız edici düşünceler
Tekrarlayan el yıkama ya da temizlik
Eşyaları sürekli düzene sokmak
Kapı, ocak gibi şeyleri defalarca kontrol etmek
Belirli sayıda bir davranışı tekrar etmek
OKB'nin ortaya çıkmasında birçok faktör etkili olabilir:
Genetik yatkınlık: Ailede OKB olan bireylerde görülme riski artar.
Beyin kimyasındaki dengesizlikler: Serotonin dengesizliği sık görülür.
Travmatik yaşantılar: Özellikle çocuklukta yaşanan stresli olaylar etkili olabilir.
Kişilik özellikleri: Mükemmeliyetçi, detaycı kişilik yapıları risk altındadır.
OKB tanısı, bir psikiyatrist tarafından yapılan detaylı klinik değerlendirme ile konur. Tanı koymada genellikle DSM-5 kriterleri kullanılır. Bazı durumlarda, obsesif düşünceler kişinin hayatını ciddi oranda etkileyebilir; bu durumda profesyonel destek şarttır.
SSRI (Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitörleri)
Antidepresan ilaçlar
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): OKB'de en etkili terapilerden biridir.
Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP): Kişiyi obsesyonla yüzleştirip kompulsiyonu engellemeye yönelik özel bir terapi yöntemidir.
Düzenli uyku
Stresle başa çıkma teknikleri (meditasyon, nefes egzersizleri)
Destek grupları ve bireysel terapi
Evet! OKB, uygun tedavi ve yaşam desteği ile kontrol altına alınabilir. Erken tanı ve müdahale, kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırır.
OKB kalıcı mıdır?
➡ OKB kronik olabilir, ancak tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
OKB yalnızca temizlik hastalığı mı?
➡ Hayır. Temizlik kompulsiyonu yaygındır ama OKB çok daha geniş bir yelpazeye sahiptir.
OKB tedavi edilmezse ne olur?
➡ Yaşam kalitesi düşer, sosyal ilişkiler zarar görebilir ve depresyon gibi başka hastalıklar eşlik edebilir.
OKB testi var mı?
➡ Tanı klinik görüşmeyle konur. Online testler yalnızca ön fikir verebilir, teşhis koymaz.
Obsesif Kompulsif Bozukluk
Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) kişilerin tekrarlayan ve istenmeyen düşüncelere, duyumlara, davranışlara neden olduğu bir bozukluktur. Okb yaşayan kişi artık takıntı haline gelmiş düşünce veya düşüncelerden kurtulmak için, tekrar ve tekrar tetiklendiği davranışı gerçekleştirir. El yıkama, sayma, zihinsel eylemler vb denilebilir. Okb kişinin sosyal hayatını ciddi derecede olumsuz etkileyebilir.
Okb, düşüncelerin ve müdehalelerin ısrarcı olduğu bir hastalıktır. Kişi kontrol mekanizmasını kaybedebilir. Obsesif düşünceler veya davranışlar çok katıdır. Mutlaka örüntüyü gerçekleştirir. Takıntının neden olduğu davranışı yerine getirmemek çok büyük sorunlara neden olabilir. Okb teşhisi alan kişiler iç görüleri olabilir, davranışların veya düşüncelerin gerçekdışı olduğunu bilebilirler yine de durum onların ellerinde değildir.
Okb, genellikle çocukluk, ergenlik veya erken yetişkinlik döneminde başlar kişinin sosyal hayatını, iş hayatını, akademik hayatını ciddi derecede olumsuz etkileyebilir.
Her obsesif davranışı veya düşüncesi olan kişiye okb teşhisi konulmaz. Obsesif davranışlar sosyal hayatı veya kişiyi çok olumsuz etkilemiyorsa durum bir kompulsif (bozukluk) değildir.
Takıntılar;
Okb olan kişiler endişe, korku, tiksinme gibi duygu ve duyumlar yaşarlar. Kişiler bu duyumların veya düşüncelerin aşırı mantıksız olduğunu kabul ederler, fakat ellerinde değildir.
Okb de takıntılı düşüncelerin veya duyumların bazı ortak noktaları
Kirlenme korkusu, rahatsız eden cinsel düşünceler veya görüntüler, dini düşünceler günah işleme korkusu veya küfür etme, korkma, zarar görme endişesi (kendi veya ailesi, çevresi), düzen, simetri, bir şey kaybetme hissiyatı diyebilirz.
Takıntıların sebep olduğu ritüellere örnek verecek olursak, aşırı el yıkama, sürekli temizlik yapma, işleri sürekli belirli ve kurallı şekilde düzenlemek, belirli sayıları sürekli saymak, anahtarları, ütüyü vb. yangın çıkarma ihtimali yüksek eşyaları kullanımdan sonra sürekli kontrol etmek, aşırı derecede onay veya güvence istemek diyebiliriz.
Obsesif kompulsif bozukluk tedavisi;
Okb, tedavisi gören kişilerin yaşam kalitesi artar. Kişinin sosyal hayatı düzelir, akademik ve iş başarısı artar.
Bilişsel davranışçı tedavi, maruz kalma (exposure) olarak bilinen terapi yöntemi okb tedavisinde çok etkilidir. Terapi seansları sırasında kişiler korktukları olaya veya takıntıya maruz kalarak yeni ve sağlıklı bir biliş ve inanç geliştirmeye başlar. Kişinin hazır oluşu ve terapiye karşı istekli olması çok önemlidir.