Madde Bağımlılığı
Madde bağımlılığı, olan bir kişi, kötü ve zararlı sonuçlara rağmen keyif veren veya ödüllendirici etkiyi yaşayabilmek için maddeyi kullanmaya devam edebilir ve bir süre sonra durum kontrolden çıkabilir.
Bağımlılık, alkol, opioidler, kokain, nikotin, inhalanlar gibi maddelerin kullanımını veya kumar bağımlılığı davranışını içerebilir.
Madde bağımlılığı ve kumar bağımlılığı, beynin ödül, tekrarlama, pekiştirme, motivasyon ve hafıza sistemlerini etkileyen bir durumdur.
Madde bağımlılığı kişide hem psikolojik hem fizyolojik sıkıntılara yol açabilir. Maddeye bağlı kişilik bozuklukları ortaya çıkabilir. Ne yazık ki kişiyi intihara kadar sürükleyebilir.
Madde bağımlısı olan bir bireyin sosyal çevresinde ilişkilerini sağlıklı sürdürebilmesi çok zordur.
Kişiyi günlük rutinlerinden bir süre sonra alıkoymaya başlayan bir durumdur.
Bağımlılığın ayırt edici özellerinden biri, kişinin maruz kaldığı psikolojik veya fizyolojik sıkıntılarına rağmen kendine hakim olamaması sonucu maddeyi kötü kullanıma devam etmesidir. Bir süre sonra kötüye kullanım git gide çoğalabilir çünkü kişinin vücudu maddeye toleransı artar.
Bağımlılık, prefrontal kortekste merkezlenen beyinin yürütme işlevlerini etkilediği için bu kişiler davranışlarının ne kadar zarar verici olduklarının farkında olmayabilirler.
Bağımlı olan kişilerin, mutsuzluk, umutsuzluk ve başarısızlık duyguları oldukça yüksek olabilir. Genelde karşı tarafı veya kendilerini geçmişle ilgili suçlayacı olabilirler.
Madde bağımlılığına sebep olan etkenler, sosyal çevre, genetik yatkınlık, travmatik hayat koşulları, genetik faktörler diyebiliriz.
Bir kişiye madde bağımlısı diyebilmemiz için,
Kullanılan maddenin, amaçlanandan çok daha fazla miktarda veya çok uzun bir süre boyunca kullanılması.
Madde kullanılmadığı zamanlarda ciddi yoksunluk belirtileri göster, öfke nöbetleri, terleme, endişeli ruh hali, uykusuzluk vb.
Madde kullanımının artık kişinin rutin hayatını olumsuz etkilemesi işe veya okula gidememek, sosyal çevresinden kopma ve uzaklaşma.
Kişi durumu uzun bir süre kabul etmeyebilir veya, kendi başına başa çıkmaya çalışabilir fakat uğraşları başarısız sonuç verebilir.
Eğer bu semptomlardan en üçünü yaşıyorsanız lütfen konuda uzman kişilere başvurunuz.
Araştırmalar, bize erkeklerin madde bağımlılığına daha yatkın olduğunu fakat alkol bağımlılığında bu farkın cinsiyet arası daraldığını söylüyor.
Madde bağımlılığında psikolojik faktör;
Madde, alkol veya kumar bağımlılığında kişilik faktörleri çok önemlidir. Dürtüsellik bu kişilerde yüksektir.
Travmatik hayat koşulları ve erken yaşlarda olumsuz deneyimlere maruz kalmak (istismar) gibi kişiyi hashaslaştırır ve stres yükünü arttırır.
Depresyon, anksiyete, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, travma sonrası sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi durumlar bağımlılık riskini arttırır.
Çevresel faktörler;
Günümüz araştırmaları, sağlıklı bir ailede büyümenin bağımlılıklara karşı koruyuculuk sağladığını göstermiş olsa da aile işleyişi veya koşullar bağımlılık riski oluşturabilir.
Sorunlu ebeveyn iilişkileri veya aile üyelerinden birinin yaşadığı bağımlılık diğer aile üyelerini bu anlamda olumsuz ve travmatik etkileyebilir.
Akran zorbalıkları ne yazık ki günümüzde bir çok genci olumsuz etkilemektedir. ergenlik dönemi özellikle en dikkat edilmesi gereken ve sağlıklı bir zemin hazırlanması gereken dönemdir.
Bireyin sorumlulukları olması, bir işi olması, hedefleri olması, eğitim hayatına devam ediyor olması bu anlamda bağımlılık riskini azaltan öenmli sağlıklı faktörlerdendir.
Madde bağımlılığı tedavisi;
Madde bağımlılığı tedavisi, olabilen bir durumdur. İyileşme genellikle birden fazla girişimi içerebilir. Uzun vadeli bir süreçtir. Relaps süresi ne kadar uzarsa tedavi o kadar başarılı olmuş demektir.
Madde bağımlılığı tedavisi, olan kişinin tedaviye açık ve istekli olması tedavide başarı oranını pozitif anlamda çok iyi etkilemektedir.
Bağımlı olan bireye tedavi veya terapi sırasında hem hekimin hem psikoloğunun hem aile üyelerinin veya sosyal çevresinin olumlu desteği çok önemlidir.
Madde bağımlılığı tedavisi, ve terapi sürecinde hem bireyin hem yakın çevresinin sabırlı olması çok önemlidir.
Tedavi ve terapi sürecinde hedeflerin bireyin kişilik yapısına uygun olması çok önemlidir.
Unutmamalıyız ki henüz hazır oluş gerçekleşmemişse bağımlı olan bireye çok büyük sorumluluklar yüklemek tedaviden veya terapiden kaçınmasına sebep olabilir.
Bilişsel davranışçı terapi (cbt), kişinin madde kullanma arzusunu tetikleyen durumları tanımasına ve bunlarla başa çıkmasına yardımcı olabilir.
Aile terapisi veya çift terapisi bağımlı bireyler için çok önemlidir tedaviyi olumlu yönde etkiler.
Grup terapisi, akran destek gruplarından faydalanılabilir.
Bireyin maddeden arınması için hastane yatışı önerilebilir. Bu durumda yönlendirme ve gerekli destek hizmet aldığı hekim veya psikolog tarafından yapılabilir.
Detoksifikasyona ihtiyaç duyulabilir.
Motivasyonel görüşme gerçekleştirilebilir.